ایران؛ سومین کشور جهان در تامین نیاز داخلی به مواد اولیه دارویی است

همشهری آنلاین – مریم سرخوش: ایران پس از چین و هند، سومین کشور دنیا از نظر پوشش نیاز داخلی و تنوع اقلام تولیدی در مواد اولیه دارویی است، ظرفیتی که طی سال‌ها توانسته تاب‌آوری نظام سلامت در مقابل تحریم‌ها و محدودیت‌های بین‌المللی را حفظ کند. این صنعت با تولید ۷۰۰ قلم ماده مؤثره دارویی ۷۸درصد نیاز صنعت داروسازی را تامین می‌کند و شاید همین توانمندی هم باعث شده که در فاصله حدود ۴ ماه از جنگ رمضان، دو شرکت تولیدکننده مواد اولیه دارویی (توفیق دارو و شیمی آدرجام) که مورد اصابت موشک قرار گرفتند، نه تنها به خط تولید برگردند که در نمایشگاه فارمکس (نمایش توانمندی‌های صنعت مواد اولیه دارویی ایران) ملکول‌های دارویی جدید هم رونمایی کنند.

نمایشگاهی که شرکت‌کنندگان آن در مراسم اختتامیه اعلام کردند باید فیلمی از نمایش توانمندی و ظرفیت ویژه نمایش داده شده در آن برای دشمنان ایران ارسال شود تا نشان دهد که با وجود تشدید تحریم‌ها و محدویت‌ها همچنان با قدرت ادامه دارند.

توانمندی ۷۸ درصدی در تولید

صنعت تولید مواد اولیه دارویی در ایران از حدود سال ۱۳۶۹ شکل گرفت و طی چند دهه به تولید نزدیک به ۷۰۰ ماده مؤثره دارویی رسیده است.

فرامرز اختراعی، رئیس هیئت‌مدیره سندیکای تولیدکنندگان مواد دارویی، شیمیایی و بسته‌بندی دارویی در این باره به همشهری گفت: حدود ۹۳۰ ماده مؤثره در فهرست دارویی کشور مورد استفاده قرار می‌گیرد که نزدیک به ۷۰۰ قلم آن در داخل تولید می‌شود. این پوشش فقط به مواد مؤثره محدود نیست. در حوزه مواد جانبی از جمله گلوکوئیدها، مواد معدنی و بسیاری از پلیمرها، حدود ۶۰ درصد نیاز از داخل تأمین می‌شود. در حوزه بسته‌بندی دارویی هم تولیدکنندگان داخلی توانسته‌اند پوشش ۱۰۰ درصدی نیاز کشور را ایجاد کنند.

به گفته او در حال حاضر درصد نیاز صنعت داروسازی کشور به مواد اولیه تولید داخلی است.

امکانات ویژه‌ای داریم

تشدید تحریم‌ها، دشواری نقل‌وانتقال پول و افزایش هزینه واردات، فشار زیادی بر صنعت دارویی وارد کرده است. با این حال این مساله می‌تواند انگیزه تولید داخلی را بیشتر کند و اختراعی در این باره بیان کرد: این محدودیت‌ها منجر به باز شدن راه‌هایی هم شده که اندیشه نوآوری و تولید داخلی است.

به گفته او اقلام وارداتی نه تنها برای کشور ما که برای تمام دنیا گران شده و مواد واسطه‌ای که مورد مصرف صنعت داروسازی قرار می‌گیرد افزایش قیمت بالایی داشته‌اند. علاوه بر این هزینه‌های حمل و نقل هم سنگین‌تر شده است.

او ادامه داد: ما کشوری در حوزه خلیج فارس بودیم و پیش‌تر حمل و نقل ارزان‌تری حتی نسبت به برخی کشورهای همسایه داشتیم، یعنی با حدود ۲۵۰۰ دلار یک کانتینر مواد شیمیایی وارد می‌کردیم. همان زمان این اتفاق در کشوری مثل ترکیه که دسترسی ترانزیتی طولانی‌تری داشت چندین برابر بود. اکنون هزینه ما به کشوری مثل ترکیه رسیده و رقم حمل و نقل برایمان معنا پیدا کرده است. اتفاقی که باعث می‌شود نگاه اقتصادی‌تری در این حوزه داشته باشیم و به جای این هزینه حمل و نقل را به صنعت مواد اولیه دارویی تحمیل کنیم، تولید داخل را در اولویت قرار دهیم. چنین نگاهی میل به توسعه و تولید تولید محصولات جدید را افزایش می‌دهد.

اختراعی به ظرفیت‌های ویژه ایران در این حوزه هم اشاره کرد و گفت: ظرفیت و پتانسیل تولید در کشور ما به دلیل فراوانی مواد پایه از حوزه نفتی و پتروکمیکال گرفته تا حوزه گیاهی، مواد معدنی، بایوتکنولوژی و حتی حوزه خود انسان یعنی پلاسمای خون در کشور غیرقابل مقایسه با سایر کشورها نیستیم. ما شرایطی را داریم که در نقاط دیگر دنیا وجود ندارد و به این ظرفیت‌ها نیروی کار بسیار ارزان، انرژی در دسترس، زیرساخت و زمینی که با امکانات بسیار راحت در اختیار مردم قرار می‌گیرد را هم اضافه کنید. بنابراین هیچ چیزی در فضای توسعه به عنوان یک بحران نداریم و ۷۰ و ۸۰ درصد از آیتم‌ها برای ما به عنوان یک مزیت نسبی نسبت به دیگر کشورهای دنیا مطرح است.

البته او معتقد است که تنها خلأ ارتباطات با موسسات تحقیقاتی، دانشگاه‌ها، صنایع سرمایه‌گذاران و نهادهای قانونگذاری است که اگر تمامی اینها زیر یک چتر در جهت توسعه صنعت مواد اولیه دارویی جمع شوند؛ یک کشور منحصر به فرد در ظرفیت‌های تولید این حوزه و انواع کالاهای صنعتی متصل به صنایع پتروشیمی خواهیم بود.

هدف بعدی؛ رقابت با چین و هند

اکنون ۸۲ شرکت تولیدکننده مواد اولیه دارویی عضو سندیکا هستند و ۵ شرکت دیگر نیز خارج از سندیکا فعالیت می‌کنند. اختراعی با بیان این آمار، عنوان کرد: ایران از نظر تنوع اقلام تولیدی و میزان پوشش نیاز داخلی و تنوع اقلام تولیدی، پس از چین و هند در جایگاه سوم قرار دارد. البته حجم تولیدات آنها بسیار بالاست اما ما هم در وضعیت مناسبی با توجه به شرایطی که وجود دارد، قرار داریم. امیدوارم قدر این توانمندی را بدانیم و با ورود سرمایه‌های بزرگ ظرفیت‌های این صنعت را نه فقط با دیدگاه پوشش نیازهای داخلی بلکه با دیدگاه صادراتی و به اصطلاح جایگزینی محصولات چین و هند ارتقا دهیم.

او ادامه داد: محصولات این کشورها اکنون بسیار گران‌تر از محصولات تولیدی ما هستند و ما می‌توانیم به این عرصه رقابتی هم ورود کنیم.

آخرین وضعیت دو شرکت دارویی آسیب دیده در جنگ

در جنگ دو شرکت تولیدکننده مواد اولیه؛ توفیق دارو و شیمی آذرجام آسیب دیدند، اما در کمتر از ۴ ماه با ظرفیت‌های بسیار مطلوب‌تر موفق شدند به خط تولید برگردند. این نکته دیگری است که اختراعی به آن اشاره کرد و گفن: توفیق دارو با ۶۲ مولکول دارویی جزو تولیدکنندگان بزرگ مواد موثره دارویی است و از اهمیت زیادی برخوردار است. آنها پس از جنگ با استفاده از ظرفیت خالی لابراتورهای مختلف به تولید برگشتند که یک بازه زمانی ۴ ماه بود. آنها در شرف ایجاد توفیق‌دارویی بزرگتر از شرکت قبلی هستند.

به گفته این فعال حوزه مواد اولیه دارویی، شرکت شیمی آذرجام هم با ظرفیت ۱۵۰ درصد قبل مجموعه جدیدی را به بهره‌برداری رسانده‌اند و خاص صنایع دارویی تولید می‌کند. آنها هم در مرحله بعد برای صنایع پتروشیمی و سایر صنایع شیمیایی واحد جدیدتر را به بهره‌برداری می‌رسانند.

پاسخ به ادعای بی‌کیفیت بودن داروی ایرانی

مهرداد عالمی، مدیرکل اداره مواد اولیه دارویی سازمان غذا و دارو هم روز پنجشنبه در مراسم اختتامیه فارمکس با انتقاد از اخبار نادرستی که درباره کیفیت مواد اولیه دارویی و داروهای تولید داخلی مطرح است، بیان کرد: وظیفه اصلی سازمان اطمینان از کیفیت دارو و مواد اولیه دارویی است چون ایمنی و اثربخشی دارو از همین نقطه آغاز می‌شود. پروتکل‌های سختی هم برای صدور مجوز در این حوزه داریم و نظارت مستمر هم بر نحوه و فرآیند تولید مواد اولیه وجود دارد. اما در فضای عمومی و گاهی در فضای تخصصی خارج از حوزه دارو، ادعاهایی درباره کیفیت پایین دارو و مواد اولیه دارویی ایران مطرح می‌شود و حتی عنوان می‌کنند که ماده مؤثره ندارند.

عالمی معتقد است این کم‌لطفی به صنعت است و آمادگی اثبات کیفیت این محصولات را با تمام شواهد و استانداردها از سوی سازمان غذا و دارو وجود دارد.